Australische Ambassade voor België en Luxembourg en
Missie voor de Europese Unie en NAVO
Adress van de ambassade: Kunstlaan 56, 1000 Brussel - Tel: +32 (0) 2 286 0500 - Fax: +32 (0) 2 286 0576 - Email: austemb.brussels@dfat.gov.au

AUSTRALISCH REGERINGSSTELSEL

Het Australische regeringsstelsel is gebaseerd op de liberaal-democratische traditie, die onder meer godsdienstige verdraagzaamheid en vrijheid van meningsuiting en van vereniging omvat. De Australische instellingen en gewoonten weerspiegelen de Britse en Noord-Amerikaanse modellen, maar zijn uniek Australisch.

Verantwoordelijke regering

Het Gemenebest Australië (Commonwealth of Australia) werd opgericht in 1901 toen de vroegere Britse kolonies – nu de zes Staten – overeenkwamen zich tot een federatie te verenigen. De regering is gebaseerd op een door het volk verkozen Parlement met twee Kamers, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. De ministers die uit deze Kamers gekozen worden, leiden de uitvoerende macht. De beleidsbeslissingen worden tijdens Kabinetsvergaderingen genomen. Buiten de bekendmaking van de beslissingen worden de Kabinetsbesprekingen niet vrijgegeven. De ministers zijn gebonden door het principe van de regeringssolidariteit. Dit leunt nauw aan bij het Britse model, waarin het Kabinet verantwoording verschuldigd is aan het Parlement.

Alhoewel Australië een onafhankelijke natie is, is Koningin Elizabeth II van Groot-Brittannië ook officieel Koningin van Australië. De Koningin benoemt een Gouverneur-Generaal (op advies van de verkozen Australische regering) om haar te vertegenwoordigen. De Gouverneur-Generaal heeft ruime bevoegdheden, maar het gebruik wil dat hij in nagenoeg alle aangelegenheden enkel op advies van de ministers handelt.

Een geschreven grondwet

Net zoals de Verenigde Staten en in tegenstelling met Groot-Brittannië heeft Australië een geschreven grondwet. De Australische Grondwet bepaalt de verantwoordelijkheden van de federale regering, waaronder buitenlandse zaken en handel, defensie en immigratie. De regeringen van de Staten en Territoriums zijn verantwoordelijk voor alle aangelegenheden die niet aan de federale regering toegewezen werden. De Staatsparlementen en de Assemblees van de Territoriums volgen de principes van de verantwoordelijke overheid. In de Staten wordt de Koningin vertegenwoordigd door Gouverneurs.

Parlementaire soevereiniteit

De Australische Grondwet zet de regeringsbevoegdheden uiteen in drie afzonderlijke hoofdstukken voor de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht, maar stipuleert dat de leden van de uitvoerende macht ook lid van de wetgevende macht moeten zijn.

In de praktijk delegeert het Parlement ruime reglementerende bevoegdheden aan de uitvoerende macht.

Frequente verkiezingen

Er moeten nationale algemene verkiezingen gehouden worden binnen de drie jaar na de eerste vergadering van een nieuw federaal Parlement. De gemiddelde levensduur van parlementen bedraagt ongeveer 2 ½ jaar. In de praktijk worden algemene verkiezingen gehouden wanneer de Gouverneur-Generaal ingaat op een verzoek van de Eerste Minister, die dan een campagne kan beginnen.

Sinds de Federatie in 1901 tot stand kwam, is de regerende partij gemiddeld om de 5 jaar veranderd, maar de levensduur van de regeringen varieerde sterk. De Liberale Partij leidde een coalitie die het langst aan het bewind bleef – 23 jaar, van 1949 tot 1972. Verschillende regeringen hebben het minder dan een jaar uitgehouden.

Kiessysteem

De Australische kolonies erfden van Groot-Brittannië een verkiezingstraditie die beperkt kiesrecht en openbaar en meervoudig stemrecht omvatte. Misbruiken zoals omkoping en intimidatie van kiezers stimuleerden electorale hervormingen. Australië verrichte pionierswerk met de invoering van hervormingen die de kiespraktijken van moderne democratieën schragen.

In 1855 voerde Victoria de geheime stemming in, die in de hele wereld bekend werd als ‘de Australische stemming’. In 1856 schafte Zuid-Australië de beroeps- en eigendomsvoorwaarden af en verleende aan alle volwassen mannen stemrecht, en in 1892 kregen volwassen vrouwen stemrecht. In de jaren 1890 namen de kolonies het principe van één stem per persoon aan en maakten zo een einde aan de praktijk van meervoudig stemrecht.

Partijen

De voornaamste Australische politieke partijen beschikken over gestructureerde systemen om hun leden te betrekken bij de ontwikkeling van de partijpolitiek over bepaalde kwesties. De verkozen politici stemmen zelden tegen hun partij in het Parlement.

Alhoewel Australische commentatoren opmerken dat de verkiezingen meer ‘presidentieel’ geworden zijn in die zin dat er gebruik wordt gemaakt van bepaalde Amerikaanse campagnemethoden, legt de basisstructuur van het Australische systeem toch meer de nadruk op beleidskoersen dan op het karakter van de individuele politici.

Zoals in andere democratieën zijn de kosten van verkiezingscampagnes en de bron van fondsen voor politieke activiteiten discussiepunten in Australië. Sinds 1984 is er een systeem van openbare fondsen (onder toezicht van de Australische Electorale Commissie) en van openbaarmaking van verkiezingscampagnes ingevoerd. De partijen moeten tenminste 4 % van de geldige stemmen halen in de verkiezingen om van die openbare fondsen te kunnen genieten.

De partijen moeten hun verkiezingsuitgaven bekendmaken evenals de bronnen van giften van meer dan 1500 A$. Individuele kandidaten moeten de bronnen van giften van meer dan 200 A$ bekendmaken. De partijen en individuele kandidaten die aan opeenvolgende verkiezingen deelnemen, moeten giften en schenkingen die ze tussen de campagnes in ontvingen, openbaar maken.

De betrekkingen tussen de regeringsniveaus

De Staatsparlementen zijn zowel aan de nationale Grondwet als aan hun respectieve Staatsgrondwet onderworpen. Een federale wet heft elke Staatswet op die er niet verenigbaar mee is.

In de praktijk werken de twee regeringsniveaus samen in talrijke domeinen waarvoor de Staten en Territoriums officieel bevoegd zijn, zoals onderwijs, transport, volksgezondheid en ordehandhaving. Inkomstenbelastingen worden op federaal niveau geheven, en het debat tussen de regeringsniveaus over toegang tot de inkomsten en de manier waarop de uitgaven worden verdeeld, is een steeds terugkerend aspect van de Australische politiek. Lokale overheidsorganen worden opgericht door een wetgeving op het niveau van de Staten en Territoriums.

De COAG (Raad van de Australische Regeringen) is een forum voor de invoering, ontwikkeling en toepassing van nationale beleidshervormingen waarvoor een samenwerking tussen de drie regeringsniveaus (nationaal, Staten en Territoriums en lokaal) vereist is. Zijn doelstellingen omvatten de aanpak van belangrijke kwesties door samenwerking inzake de structurele hervorming van de overheid en hervormingen om een geïntegreerde, efficiënte nationale economie en een nationale eenheidsmarkt te bewerkstelligen.

In de Raad zetelen de federale Eerste Minister, de Staatspremiers, de Hoofdministers van het Australisch Hoofdstedelijk Territorium en het Noordelijk Territorium en de voorzitter van de Australische Lokale Overheidsassociatie (Australian Local Government Association).

Daarnaast vergaderen ministeriële raden (waarin ministers van de federale regering en die van de Staten en Territoriums zetelen, evenals, waar nodig, vertegenwoordigers van de lokale overheid en de regeringen van Nieuw-Zeeland en Papoea-Nieuw-Guinea) geregeld om intergouvernementele maatregelen uit te werken en toe te passen in specifieke beleidsdomeinen.